Fotografije koje se često dijele prikazuju brčanski savski most u dva ključna perioda: prvu polovinu 1893. godine, kada je most bio u izgradnji, i april 1941. godine, kada je prvi put miniran. Priča o ovom mostu jedna je od najdramatičnijih i najtragičnijih u historiji Posavine.
🛠️ IZGRADNJA MOSTA (1892–1894)
Pripreme za gradnju započele su početkom 1892. godine prikupljanjem hrastove građe iz posavskih šuma. Drvo je splavovima dopremano Savom do gradilišta.
Most je finansirala Austro-Ugarska vlada i Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine.
Izvođači radova:
- inžinjerijske jedinice Austro-Ugarske vojske,
- civilni radnici iz Brčkog.
Most je pušten u promet 13. septembra 1894. godine, bio je dug 755 metara, a istog dana Brčko je dobilo i željezničku vezu sa Vinkovcima, normalnog kolosijeka dužine 52 km.
💣 PRVO RUŠENJE – APRIL 1941.
Jugoslovenska vojska, u povlačenju prema Srbiji, minirala je most. Rušenje je nadgledao pukovnik Draža Mihajlović.
🏗️ NJEMAČKA OBNOVA I DRUGI PAD MOSTA (1941–1942)
Nijemci obnavljaju most, ali zbog sabotaže brčanske SKOJ-evske organizacije izmijenjeni su planovi ledolomaca. Kada je Sava zime 1942. godine naglo nadošla i smrznula se, stubovi su popustili — most je po drugi put pao u vodu.
💣 TREĆE RUŠENJE – 1943.
Partizanske jedinice napale su Brčko. U povlačenju su minirali dio mosta, ali zbog nedostatka eksploziva šteta je bila minimalna.
💣 ČETVRTO RUŠENJE – APRIL 1945.
U žestokim borbama za oslobođenje Brčkog, njemačka inžinjerijska jedinica dobila je naređenje da digne u zrak električnu centralu i most.
Dežurni stroj u centrali, Martin Sič, uspio je iz eksploziva izvaditi detonator — zbog toga je uništen samo most, dok je centrala spašena.
Most je srušen 6. aprila 1945. u 10:30.
Ubrzo po ulasku partizana u grad, zarobljeni njemački inžinjerci uključeni su u obnovu.
🔧 OBNOVA 1945–1946.
Most saniraju partizanske jedinice i zarobljeni Nijemci. Saobraćaj se odvijao preko pontonskog mosta sve do novembra 1946. godine.
🚂 PROMJENE POSLIJE RATA
Po završetku radova:
- Brčko je povezano prugom Brčko–Banovići, izgrađenom omladinskom akcijom.
- Ukidanjem starog željezničkog mosta i izmještanjem pruge, 1974. godine zatvoren je stari željeznički kolodvor na mjestu današnjeg Interexa.
U oktobru 1977. godine uklonjeni su preostali tračnički ostaci, postavljena nova hrastova kolovozna konstrukcija i uređeni prilazi. Radove izvode „Tuzla-putevi“.
💣 PETO RUŠENJE – APRIL 1992.
Srpske snage dižu most u zrak.
Tom prilikom poginulo je preko 100 nedužnih civila.
Ranije je i hrvatska strana miniranjem oštetila dio mosta iz smjera Gunje.
Od tog trenutka stari most je privremeno i djelimično obnavljan, ali nikada u potpunosti.
🛠️ SFOR I POSLIJERATNA SANACIJA (2000.)
SFOR radi nove intervencije, postavlja privremenu željeznu konstrukciju i vrši sanaciju od 15. juna do 10. oktobra 2000. godine.
📚 IZVOR
Tekst je sastavljen prema zapisu iz rubrike “Historija Brčkog i okoline”, pripremio Atah Mahić
👉infoposkokbrčko✅️