Slučaj “Generalštab” otvorio je jedno od najosjetljivijih pitanja u savremenoj političko-pravosudnoj praksi REPUBLIKE SRBIJE – da li izvršna vlast može, mimo ustavnih i zakonskih procedura, ukinuti status kulturnog dobra objektu od izuzetnog historijskog značaja, a potom reagovati izmjenama zakona kada tužilaštvo pokrene istragu.
Javno tužilaštvo za organizovani kriminal krajem 2024. godine zaprimilo je anonimnu krivičnu prijavu u kojoj se navodi da su najviši predstavnici izvršne vlasti u periodu od 2022. do 2024. godine, kroz djelovanje u četiri ministarstva i više organa državne uprave, izvršili zloupotrebe i falsifikovanja s ciljem protivustavnog ukidanja svojstva kulturnog dobra zgradama Generalštaba u Beogradu.
HISTORIJSKI STATUS OBJEKTA
Kompleks zgrada Generalštaba u Ulici Kneza Miloša građen je od 1955. do 1965. godine prema projektu arhitekte Nikole Dobrovića. Inspiracija za arhitektonsko rješenje pronađena je u kanjonu Sutjeske. Objekat je 2005. godine proglašen kulturnim dobrom, čime je stavljen pod poseban režim zaštite.
Nakon oštećenja tokom NATO bombardovanja 1999. godine, zgrada je zadržala simbolički i pravni značaj, a svaka intervencija morala je biti usklađena sa zakonima o zaštiti kulturne baštine.
INTERES INVESTITORA I UKIDANJE ZAŠTITE
U maju 2024. godine objavljeno je da je potpisan ugovor kojim se prostor Generalštaba daje u 99-godišnji zakup firmi Jareda Kushnera, zeta tadašnjeg američkog predsjednika Donalda Trumpa.
Problem je predstavljao status kulturnog dobra. Tokom mandata ministra kulture Nikole Selakovića, zgradi je ukinuto to svojstvo. V.d. direktora Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Goran Vasić priznao je da je falsifikovao prijedlog za donošenje odluke o prestanku zaštite.
Optužnica tereti Selakovića i još troje službenika da su nizom nezakonitih radnji sačinili dokument lažnog sadržaja, koji je poslužio kao osnova za skidanje zaštite.
LEX SPECIALIS I “MRDIĆEVI ZAKONI”
Nakon pokretanja postupka, Vlada je usvojila lex specialis kojim je potvrđeno ukidanje statusa kulturnog dobra. Istovremeno, u Narodnoj skupštini su po hitnom postupku usvojene izmjene pet pravosudnih zakona, u javnosti poznate kao “Mrdićevi zakoni”.
Predlagač, poslanik SNS-a Uglješa Mrdić, obrazlagao je izmjene tvrdnjama da je tužilaštvo “udarilo na državu”. Kritičari zakona navode da se njima smanjuje samostalnost tužilaštva, posebno Tužilaštva za organizovani kriminal, jer se dio tužilaca vraća u matične institucije, čime se smanjuju kapaciteti za vođenje osjetljivih predmeta.
POLITIČKI I PRAVNI KONTEXT
Postupak protiv bivših i aktuelnih funkcionera otvorio je pitanje odnosa između izvršne i pravosudne vlasti. Održano je prvo ročište pred Sudom za organizovani kriminal, uz prisustvo svih optuženih i njihovih branilaca.
Istovremeno, ispred Ustavnog suda održani su protesti, a odluka tog suda o ustavnosti izmjena pravosudnih zakona mogla bi biti ključna za dalji tok procesa.
Slučaj “Generalštab” tako prerasta u šire institucionalno pitanje – da li pravosuđe može djelovati nezavisno u predmetima koji se tiču najviših predstavnika vlasti i strateških političkih odluka.
Ishod postupka ovisit će o sudskim odlukama, ali i o institucionalnoj spremnosti da se omogući nesmetano provođenje dokaznog postupka, bez političkog pritiska i zakonskih intervencija koje mijenjaju pravila tokom procesa.
👉infoposkokbrčko✅️