Na mjestu gdje danas u centru Brčkog stoji zgrada Pošte, desetljećima je stajala jedna od najprepoznatljivijih gradskih džamija – Dizdarija, poznata i kao Varoška drvenija. Podignuta je u prvoj polovini 19. stoljeća, u osmansko doba, kao vakuf Hadži Dizdara Mujkanovića, prognanika iz Šapca, čiji je brat Hadži Paša sagradio Hadži Pašinu džamiju u Kolobari.
Dizdarija je bila zidana džamija, pokrivena biber–crijepom i četverostrešnim krovom, s karakterističnom drvenom munarom. Po arhitekturi je bila gotovo identična Hadži Pašinoj džamiji – jednostavna, ali skladna građevina kakve su krasile urbane jezgre bosanskih gradova 19. stoljeća.
Na jednoj od sačuvanih crno–bijelih fotografija iz oko 1900. godine vidi se upravo ta slika: niska čaršijska zgrada džamije, krov pod biber–crijepom, tanka drvena munara koja se diže iznad krova, a oko nje rahmetli brčanska čaršija – prizor koji jasno govori da je džamija bila u samom srcu grada, na istom mjestu gdje danas ulazimo u zgradu Pošte.
Sudbina Dizdarije zapečaćena je sredinom 50-ih godina 20. stoljeća. Komunističke vlasti donijele su odluku da se u centru Brčkog gradi nova pošta. Prvobitni plan je bio da se ona podigne kod današnje zgrade Vlade Distrikta, na mjestu zadužbine braće Kovačević. Na taj prijedlog reagira Srpska pravoslavna crkva, preko politički utjecajnih brčanskih Srba – i umjesto da se ruši zadužbina, pronalazi se “novo rješenje”: srušiti Dizdariju džamiju i na njenom mjestu izgraditi Poštu.
Džamija je porušena 1956. godine. Time je iz središta Brčkog izbrisano ne samo jedno vjersko zdanje, nego i važan dio urbanog identiteta grada: prostor gdje se stoljećima klanjalo, učilo i okupljalo, pretvoren je u administrativni objekat. U javnim sjećanjima starijih Brčaka ostala je kratka i gorka rečenica: “Na mjestu džamije – sada pošta.”
Nakon uspostave Brčko distrikta BiH, Medžlis Islamske zajednice u Brčkom više puta je od vlasti tražio da se ispravi barem dio historijske nepravde – da se dodijeli adekvatna lokacija u centru za izgradnju nove džamije kao simboličnu zamjenu za srušenu Dizdariju. No, prema dostupnim zapisima, svaki pokušaj je nailazio na opstrukcije, prije svega kroz blokadu srpskih zastupnika u skupštini Distrikta, pa do danas nije pronađeno rješenje koje bi Bošnjacima vratilo džamiju u samom središtu grada.
Priča o Dizdariji nije samo priča o jednom minaretu i jednoj zgradi. Ona se uklapa u širi mozaik brčanskih “drvenija” – džamija s drvenim munarama koje su nestajale u ratovima, urbanističkim zahvatima i političkim obračunima. Slična sudbina zadesila je i druge čaršijske džamije i mezarja u Brčkom, koja su uklanjana da bi napravila mjesto novim zgradama i trgovima, često bez dostojanstvenog odnosa prema onome što je tu bilo stoljećima prije.
Danas, kada prolaznik uđe u zgradu Pošte u centru Brčkog, rijetko ko pomisli da stoji na temeljima jedne od ključnih džamija starog grada. Ali historija je tu, u arhivskim fotografijama, zapisima i kolektivnom pamćenju – kao podsjetnik da je Brčko nekada imalo čaršijsku džamiju na mjestu gdje danas šaljemo pisma i pakete, i kao pitanje koliko je ovaj grad spreman da se suoči sa svojom vlastitom urbanom i duhovnom prošlošću.
👉infoposkokbrčko✅️