Info: Prva srpska pravoslavna crkva u Brčkom podignuta je davne 1839. godine, i bila je jedna od prvih bogomolja u ovom dijelu Posavine. Njena istorija, kao i kasniji nestanak, svjedoče o promjenama kroz koje je prolazio grad i o odnosu ljudi prema vlastitoj prošlosti.
Prema zapisima i svjedočanstvima koje je prikupio hroničar Atah Mahić, riječ je bila o skromnoj prizemnoj zgradi s dvije prostorije – u jednoj se održavala bogoslužba, a u drugoj je bila učionica. Plac je otkupio pop Arsenije Stefanović, a crkvu je sagradio majstor Stojan Kajdanac. Iste godine, crkvu je osveštao vladika Kirilo, posvetivši je Svetom Georgiju (Đorđu).
🕯️ PRVIH 35 GODINA DUHOVNOG ŽIVOTA
Do 1850. godine u Brčkom je već bilo 60 pravoslavnih domaćinstava, pa je otvoreno i sjedište parohije. U ovoj prvoj crkvi vjerski obredi obavljali su se gotovo tri i po decenije, sve do 1874. godine, kada je sagrađena nova crkva – veća, ljepša i trajnija.
Nova pravoslavna crkva, podignuta 1874. godine, bila je posvećena Uspeniju Presvete Bogorodice, a osveštao ju je mitropolit Dionisije. Građena je u romanskom stilu, sa jednim velikim i tri manja tornja, i koštala je tada 50.000 austrougarskih forinti – ogroman iznos za ono doba.
🏚️ SUDBINA STARE CRKVE
Stara crkva iz 1839. porušena je 1887. godine, a njeni ostaci su prenijeti na pravoslavno groblje, gdje je služila kao kapela i skladište ukopne opreme. Na njenom prvobitnom mjestu postavljen je spomenik sa željeznim krstom i pločom na kojoj je pisalo:
“Ovdje je bila prva srpska stara crkva, hram Svetog velikog mučenika Georgija, podignuta 1839, a oborena 1887. godine i prenesena na groblje gdje služi kao kapela.”
Potpisano: Srpska pravoslavna crkveno-školska opština u Brčkom, 1. jula 1890. godine.
📜 SVEŠTENICI I CRKVENA OPŠTINA
Prvi poznati brčanski sveštenik bio je pop Krsto iz Tutnjevca, a nakon njega su služili Arsen Stefanović, Aleksa Simić, Đoko Mojsić i drugi.
Crkvena opština osnovana je 1839. godine, a članovi su bili ugledni Brčaci: Miloš Golubović, Simeun Terezija, Đorđo Nikolić, Stjepan Jekmeščija, Joksim Knez, Marinko Rejiz i Damjan Đokić.
Crkva je uredno vodila matične knjige:
📖 rođenih od 1852.
⚰️ umrlih od 1867.
💍 vjenčanih od 1866.
Na osnovu toga se pretpostavlja da i pravoslavno groblje u Brčkom datira iz tog perioda, iako neki izvori navode godinu 1870.
💣 RUŠENJE I ISKONSTRUISANA “OBNOVA”
Crkva iz 1874. nije preživjela 20. vijek – porušena je 1941. godine od strane ustaških vlasti. Nestala je i stara spomen-ploča, a na njenom mjestu danas stoji novi mermerni spomenik sa tekstom koji odstupa od istorijskih činjenica.
Na njemu piše:
“Na ovom mjestu bila je srpska crkva ‘Brvnara’ posvećena Svetom Đorđu. Sagrađena za vrijeme poslednjeg srpskog despota Pavla Bakića (1525–1537), zapaljena i izgorjela 1834. godine. Spomenik obnovila Crkvena opština Brčko 2003.”
Atah Mahić s pravom postavlja pitanje:
„Ako se nešto obnavlja – zar se ne bi trebalo vratiti u prvobitno stanje? Sem ako se nema nešto drugo na umu…“
👉infoposkokbrčko✅️