Latinska izreka kaže: “Historia est magistra vitae” – istorija je učiteljica života. Upravo tom misli vodio se autor Ataha Mahić u svom tekstu o najstarijoj pravoslavnoj crkvi u Brčkom, podsjećajući na činjenice koje vrijeme i politika pokušavaju preoblikovati.
PRVA CRKVA IZ 1839. GODINE
Prema vjerodostojnim podacima, prva srpska pravoslavna crkva u Brčkom izgrađena je 1839. godine. Bila je to mala prizemna građevina s dvije prostorije – bogomoljom i učionicom. Plac je otkupio pop Arsenije Stefanović, a crkvu je sagradio majstor Stojan Kajdanac. Iste godine crkvu je osvetio vladika Kiril, posvetivši je svetom Georgiju.
Do 1850. godine u Brčkom je već živjelo šezdesetak pravoslavnih porodica, što je dovelo do formiranja pravoslavne parohije i otvaranja sjedišta paroha u gradu.
NOVA CRKVA IZ 1874.
Zbog porasta broja vjernika, 1874. godine sagrađena je nova pravoslavna crkva, u romanskom stilu, sa jednim velikim i tri manja tornja. Posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice, a osveštao ju je mitropolit Dionisije na Veliku Gospojinu. Izgradnja je koštala oko 50.000 austro-ugarskih forinti.
Stara crkva iz 1839. godine srušena je 1887. godine, a materijal je prenesen na pravoslavno groblje, gdje je služila kao kapela i skladište za pogrebnu opremu. Na njenom izvornom mjestu postavljen je spomenik s natpisom koji je podsjećao na njeno postojanje i graditelje.
SVEŠTENICI I CRKVENI ŽIVOT
Prvi sveštenik u Brčkom bio je pop Krsto iz Tutnjevca, a nakon njega su službovali pop Arsen Stefanović, Aleksa Simić, Đoko Mojsić i drugi. Crkvena opština osnovana je 1839. godine, odmah po izgradnji prve crkve.
Članovi prve crkvene opštine bili su:
Arsen Stefanović, Miloš Golubović, Simeun Terezija, Đorđo Nikolić, Stjepan Jekmeščija, Joksim Knez, Marinko Rejiz i Damjan Đokić.
U crkvi su se matične knjige vodile uredno – knjiga rođenih od 1852., vjenčanih od 1866., a umrlih od 1867. godine.
RUŠENJE I NESTANAK CRKVE
Crkva iz 1874. godine porušena je 1941. od strane ustaških vlasti. Nestala je i spomen-ploča koja je obilježavala mjesto prve crkve iz 1839. godine.
Na istom mjestu danas se nalazi mermerni spomenik podignut 2003. godine, s novim natpisom u kojem se navodi da je tu postojala “srpska crkva brvnara” iz vremena despota Pavla Bakića (1525–1537), zapaljena 1834. godine.
Autor teksta izražava sumnju u tačnost tih tvrdnji, naglašavajući da “ako se nešto obnavlja, onda to mora biti vraćeno u prvobitno stanje, a ne prepravljeno prema novim interpretacijama.”
👉infoposkokbrčko✅️