BOSNA I HERCEGOVINA 2025: OPOZICIJA PROTIV „MANDŽURIJSKOG KANDIDATA“?

Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES) iz Ljubljane objavio je opširnu analizu uoči obilježavanja 30 godina Daytonskog mirovnog sporazuma i prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske, zakazanih za 23. novembar 2025. godine. U studiji pod nazivom „Bosna i Hercegovina 2025: Opozicija protiv ‘mandžurijskog kandidata’?“ IFIMES donosi djelove koji otkrivaju političku pozadinu, institucionalni sukob i ulogu ključnih aktera.

30 GODINA DAYTONA — I POLITIČKA KRIZA KOJA JE USLIJEDILA

Bosna i Hercegovina 21. novembra 2025. obilježava tri decenije od parafiranja Daytonskog sporazuma. Samo dva dana kasnije slijede prijevremeni izbori, uzrokovani pravosnažnom presudom Sudа BiH kojom je Milorad Dodik osuđen na godinu zatvora (kasnije preinačeno u novčanu kaznu) i zabranjen mu je politički angažman u trajanju od šest godina. Time je njegov mandat predsjednika RS formalno prestao.

Ova odluka dovela je do institucionalnog rascjepa: vlasti RS-a i SNSD-a prvo su ignorisale presudu, potom je formalno prihvatile, ali su u praksi nastavile tretirati Dodika kao ključnog političkog aktera.

„MANDŽURIJSKI KANDIDAT“ — MODEL FORMALNE ZABRANE I STVARNOG UTJECAJA

Iako formalno izbačen iz političkog života, Dodik i dalje kontroliše SNSD, stranačku infrastrukturu i najveći dio institucionalnog aparata RS-a. Time je stvoren model „mandžurijskog kandidata“ — kandidata koji je formalno novi nosilac funkcije, ali u suštini politički zastupnik Dodika.

U tom kontekstu SNSD je kandidovao Sinišu Karana, kojeg međunarodni analitičari opisuju kao „proxy kandidata“, odnosno lice koje će nastaviti Dodikovu politiku pod legalističkom fasadom.

KANDIDATI — BLOKOVI I ODNOSI SNAGA

Centralna izborna komisija BiH potvrdila je šest kandidata:

• Branko Blanuša (SDS) – glavni opozicioni izazivač.
• Siniša Karan (SNSD) – kandidat režima i Dodikov politički zastupnik.
• Dragan Đokanović
• Nikola Lazarević
• Igor Gašević (nezavisni)
• Slavko Dragičević (nezavisni)

Ostali kandidati imaju ograničen domet i najviše mogu uticati na usitnjavanje opozicionih glasova.

ZAŠTO SNSD NIJE SUSPENDOVAN – IAKO DODIK UPRAVLJA IZ SJENE?

Iako Dodiku zakon zabranjuje političko djelovanje, RS institucije faktički to ignorišu. Mehanizmi sprovođenja sudskih odluka na teritoriji entiteta su slabiji, što omogućava Dodiku da iz senke upravlja kampanjom, resursima i strankom.

CIK BiH nema pravni osnov da suspenduje Karana, jer protiv njega ne postoji nijedna sudska zabrana.

RETORIKA, GOVOR MRŽNJE I MEĐUNARODNE REAKCIJE

Tokom kampanje, Dodik i dio SNSD-a koristili su oštru, etnički obojenu retoriku, uključujući govor mržnje prema Bošnjacima i muslimanima. UN-ove institucije – posebno UNAOC i specijalni izaslanik Moratinos – javno su osudili takvu retoriku.

SNSD je kažnjen novčano, ali Tužilaštvo BiH i RS nisu reagovali na govor mržnje, što dodatno produbljuje nepovjerenje u pravosudni sistem.

SKIDANJE OFAC SANKCIJA – ŠTA TO ZNAČI?

Krajem oktobra 2025. Dodik je uklonjen s OFAC-ove liste sankcionisanih osoba, ali sankcije u drugim jurisdikcijama (EU, UK, Njemačka i dr.) ostaju na snazi. IFIMES navodi da skidanje sa liste ne znači rehabilitaciju nego tehničko-finansijski potez.

Istovremeno, jačaju spekulacije o stvaranju „pozitivnog ambijenta“ između RS i SAD, uključujući i rasprave o mogućnosti američke vojne baze na teritoriji RS.

DA LI ĆE SE PONOVITI 2022. GODINA?

Na izborima 2022. godine opoziciona kandidatkinja Jelena Trivić prema mnogim izvorima imala je većinu, ali je CIK proglasio Dodika pobjednikom. Ovaj put međunarodni nadzor je stroži, a OSCE/ODIHR ima proširene ovlasti.

Ipak, rizik manipulacija i dalje postoji zbog kontrole SNSD-a nad institucijama u RS.

KLJUČNA ULOGA BANJA LUKE I BIJELJINE

Draško Stanivuković (PDP) i Ljubiša Petrović (SDS) imaju presudnu kontrolu nad lokalnim izbornim procesima. Aktivna ili pasivna uloga ovih gradonačelnika može preokrenuti tok izbora.

KO UGROŽAVA KOGA?

Dok SNSD tvrdi da je RS ugrožena, međunarodni akteri smatraju da Dodikova politika destabilizuje državu, narušava ustavni poredak i povećava rizike ne samo za BiH nego i za sam entitet RS.

ŠTA ZNAČI POBJEDA KARANA, A ŠTA POBJEDA BLANUŠE?

Ako pobijedi Karan:

• nastavak Dodikove politike,
• rast političkih napetosti,
• jačanje veza sa Rusijom,
• institucionalna stagnacija,
• destabilizacija BiH.

Ako pobijedi Blanuša:

• smirivanje političkih odnosa,
• veća podrška međunarodne zajednice,
• jačanje institucija,
• početak demontaže Dodikovog sistema,
• borba protiv korupcije.

ZAKLJUČAK IFIMES-a

Predstojeći izbori događaju se u duboko podijeljenom političkom prostoru. Dodikova presuda stvorila je vakuum moći koji SNSD pokušava premostiti putem „mandžurijskog kandidata“ Karana.

Konačni ishod zavisiće od mobilizacije opozicije, kontrole izbornih procesa u ključnim gradovima, te uloge međunarodne zajednice.

IFIMES zaključuje da pobjeda Karana nije pobjeda Karana, nego Dodika — a pobjeda Blanuše predstavlja početak kraja Dodikovog političkog modela.

👉infoposkokbrčko✅️